atha chatravastuke ādi || anuhimavante kuṇḍalā nāma yakṣiṇī prativasati || sā dāni samaṁ samaṁ ca putraśatā paṁca prajāyati | putrasahasraṁ prajātā sā kālaṁ karoti || te pi vaiśāliṁ ojohārakā preṣitā || vaiśāliṁ gatvā manuṣyāṇām ojaṁ haranti || rogajātā ārddhā maṇḍalako ca adhivāso ca | maṇḍalako rogajāto yahiṁ kule nipatati na kiṁci śeṣeti sarvaṁ harati | adhivāso nāma rogajāto pradeśaṁ harati || tadāni vaiśālikā adhivāsena rogajātena spṛṣṭā maranti || te devadevāṁ namasyanti || teṣām etad abhūṣi || kasmin nu khalv āgate vaiśālakānām ābādho pratipraśāmyeyā || tehi dāni kāśyapasya pūraṇasya preṣitaṁ || āgacchāhi vaiśālakānām amanuṣyavyādhi utpanno tvayi āgate pratipraśrabdho bhaviṣyati || kāśyapapūraṇo vaiśālim āgato na ca taṁ vyādhiṁ pratiprasrabhyati || teṣām etad abhūṣi || āgato kāśyapo naiva ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || tehi dāni maskarisya gośālipūtrasya preṣitaṁ || so pi āgato na ca vaiśālikānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || tehi dāni kakudasya kātyāyanasya preṣitaṁ || so pi āgato na ca vaiśālikānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || tehi dāni ajitasya keśakambalasya preṣitaṁ || so pi āgato na ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhi pratiprasrabhyati || tehi dāni saṁjayisya veraṭṭiputrasya preṣitaṁ || so pi āgato na ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhi pratiprasrabhyati || tehi dāni nirgranthasya jñātiputrasya preṣitaṁ || so pi āgato na ca vaiśālakānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyati || teṣāṁ vaiśālakānāṁ jñātisālohitā kālagatā devehi upapannā || teṣām anyatarā devatā vaiśālakānām ārocayati ||
ye ete tubhyehi ānītā aśāstāro aśāstāravādino naite śaktā vaiśālakānām amanuṣyavyādhiḥ pratiprasraṁbhayituṁ || eṣa buddho bhagavāṁ asaṁkhyehi kalpehi samudāgato arhan samyaksaṁbuddho apariśeṣajñānadarśano maharddhiko mahānubhāvo sarvajño sarvadarśāvī yatra grāmakṣetrasīmāyāṁ prativasati sarvaṁ tatra ītikalahaṁ kalakalaṁ upadravā upasargā praśāmyanti || tam ānetha | tena āgatena vaiśālakānam amanuṣyavyādhiḥ pratiprasrabhyate iti ||
rājagṛhe mandirapure viharati varakamalagarbhasukumāro |
sarvā kalikalahāni praśamayitāni jitakleśena ||sopadravaṁ kāñcananibho yaṁ prāpto grāmanigama nagaraṁ vā |
śāmayati tatra ītayo rajam iva balavāṁ salilavṛṣṭiḥ ||pāṇḍaravarṇaṁ kāñcananibhaṁ dinakaraparipūrṇacārumukhaṁ |
varasurabhiśīlagandhaṁ ānetha śāmyati tu vyādhi ||
vaiśālyāṁ tomaro nāma lecchavimahattarako mahāpakṣo mahāparivāro paṇḍito ca || so gaṇena adhyeṣya preṣito || gaccha rājagṛhaṁ tahiṁ buddho bhagavāṁ prativasati || śreṇiyasya bimbisārasya yācitavāso prativasati || taṁ gatvā vaiśālakānāṁ licchavīnāṁ vacanena vandanāṁ vadesi saparivārasya alpābādhatāṁ ca alpātaṁkatāṁ ca sukhasparśavihāratāṁ ca pṛcchesi evaṁ ca vadesi || vaiśālakānāṁ bhagavaṁ licchavīnām amanuṣyavyādhi utpanno bahūni prāṇasahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti | sādhu bhagavān arthakāmo hitaiṣī vaiśālim āgaccheyā anukampām upādāya || atha tomaro lecchavigaṇasya pratiśrutvā yathānurūpeṇa parivāreṇa sārdhaṁ bhadrāṇi yānāni āruhitvā vaiśālito nagarāto nirgamya yena rājagṛhaṁ nagaraṁ tena prayāsi || atha khalu tomaro lecchavi rājagṛhanagaraṁ gatvā praviśitvā rājagṛhanagaraṁ yena veṇuvanaṁ kalandakanivāpaṁ tena prakrami bhagavantaṁ darśānāya upasaṁkramaṇāya paryupāsanāya || tena khalu punaḥ samayena bhagavān tadahopoṣadhe paṁcadaśyāṁ pūrṇāyāṁ pūrṇamāsyāṁ paṁcānāṁ bhikṣuśatānāṁ anyāye ca janatāye anekasahasrāye pariṣāye dharmaṁ deśayati ādau kalyāṇaṁ madhye kalyāṇaṁ paryavasāne kalyāṇaṁ svarthaṁ suvyañjanaṁ kevalaparipūrṇaṁ pariśuddhaṁ paryavadātaṁ brahmacaryaṁ prakāśayati || atha tomaro lecchavī yāvattakā yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā yānād avatīrya padbhyām eva yena bhagavāṁs tenopasaṁkrami || so dāni maheśākhyāṁ pariṣāṁ sannipatitāṁ na śaknoti prasahya bhagavantam upasaṁkramituṁ || so dāni ekāṁsam uttarāsaṁgaṁ kṛtvā yena bhagavāṁs tenāṁjaliṁ praṇāmetvā bhagavantaṁ gāthāye adhyabhāṣi ||
upoṣadhe paṁcadaśīviśuddhaye
upāsituṁ te ṛṣayo samāgatā |
śakro ca devo tridaśāna indro
puraskṛto teṣu asahyasāhi ||virocamāno bhāṣasi uttamaṁ padaṁ
dharmeṇa tarpesi bahuṁ imāṁ prajāṁ |
mahāṁ va meghaḥ salilena medinīṁ
te tuhya śrutvā madhurām imāṁ girāṁ ||anelikāṁ dhārayato mahāmune
namaskṛtvā aṁjaliṁ vandamānā |
śaraṇaṁ te gacchāma asahyasāhi
teṣāṁ sulabdhaṁ ca su-āgataṁ ca ||sa tomarāṇām aham antike bhavaṁ
ye te prasannā śaraṇaṁ upenti |
atha apramattā sugatasya śāsane
kāhinti jātīmaraṇasya antaṁ ||
gāthāparyavasāne mahatā janakāyena antaro dinno || atha khalu tomaro lecchavī yena bhagavāṁs tenopasaṁkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam etad avocat* || vaiśālikā bhagavaṁ lecchaviyo samvṛddhabālā abhyantaravaiśālakā ca bāhirakavaiśālakā ca bhagavataḥ pādā śirasā vandenti saśrāvakasaṁghasya sukhaṁ ca sparśavihāratāṁ ca pṛcchenti evaṁ ca vadenti || vaiśālyāṁ bhagavann amanuṣyavyādhi utpannaḥ bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti bhagavāṁ ca anukampako kāruṇiko sadevakasya || sādhu bhagavāṁ vaiśālim āgaccheya vaiśālikānām anukampām upādāya || bhagavān āha || tathāgato tomara rājño śreṇiyasya bimbisārasya yācitavāso vasati gaccham anujānāpehi || atha khalu tomaro lecchavi bhagavato pādau śirasā vanditvā bhagavantaṁ ca triṣkhuttaṁ pradakṣiṇīkṛtvā bhikṣusaṁghaṁ ca yena rājagṛhaṁ tena prakrāmi || atha khalu tomaro lecchavi yena rājā śreṇiyo bimbisāras tenopasaṁkramitvā rājānaṁ śreṇiyaṁ bimbisāraṁ sādhu ca suṣṭhu ca pratisaṁmodetvā etad uvāca || vaiśālīyaṁ mahārāja amanuṣyavyādhi utpanno bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti || tahiṁ ṣac chāstāro saṁmatā ānītā kāśyapo ca pūraṇo maskarī ca gośālī ajito ca keśakambalī kakudo ca kātyāyano saṁjayī ca veraṭṭikaputro nirgrantho ca jñātiputro || etehi āgatehi vaiśālakānām amanuṣyavyādhi nopaśāmyati || tato mahārāja lecchavīnāṁ devatāhi ārocitaṁ || eṣa buddho bhagavān asaṁkhyeye dharmānubhāvena hi samudāgato sadevakasya lokasya leno trāṇo śaraṇo parāyaṇo devātidevo śāstā devamanuṣyāṇāṁ nāgānām asurāṇāṁ yakṣāṇāṁ rākṣasānāṁ piśācānāṁ kumbhāṇḍānāṁ || so yaṁ grāmakṣetrasīmam ākramati tatra sarve ītikalikālakarṇī praśāmyanti buddhānubhāvena dharmānubhāvena saṁghānubhāvena || tam ānetha tena āgatena vaiśālyānām amanuṣyavyādhiḥ praśāmyatīti || sādhu mahārāja bhagavantam anujānāhi vaiśāliṁ gamanāye anukampām upādāya || evam ukto rājā śreṇiyo bimbisāro tomaraṁ lecchavim etad uvāca || sace vāsiṣṭha vaiśalakā lecchavayo bhagavato rājagṛhāto vaiśāliṁ gacchantasya evaṁ pratyudgamanaṁ karonti yāvat svakaṁ vijitaṁ yathāham anuyānaṁ karomi yāvat svakavijitaṁ etsye haṁ bhagavantam anujānaye rājagṛhāto vaiśāliṁ gamanāya || atha khalu tomaro lecchavī rājño śreṇiyasya bimbisārasya pratiśrutvā vaiśāliṁ gaṇasya dūtāṁ preṣayasi || evaṁ vāsiṣṭhāho rājā śreṇiyo bimbisāro jalpati || atha khalu te dūtā tomarasya lecchavisya pratiśrutvā vaiśāliṁ gatvā lecchavigaṇasya ārocesi || evaṁ vāsiṣṭhāho rājā śreṇiko bimbisāro tomarasya lecchavisya jalpati | sace vaiśālakā lecchavayo bhagavato rājagṛhāto vaiśāliṁ gacchantasya evaṁ pratyudgamanaṁ karonti yāvat svakaṁ vijitaṁ yathā aham anuyānaṁ karomi yāvat svakaṁ vijitaṁ etsye haṁ bhagavantam anujāneyaṁ rājagṛhāto vaiśāliṁ gamanāya || evam ukte vaiśāleyakā lecchavayas tān dūtāṁ + + + + + + || etad vaktavyo vāsiṣṭhāho rājā śreṇiyo bimbisāro lecchavigaṇasya vacanena || kariṣyanti mahārāja vaiśālakā lecchavayo bhagavataḥ pratyudgamanaṁ yāval lecchavīnāṁ vijitaṁ || atha khalu te dūtā lecchavigaṇasya pratiśrutvā rājagṛhaṁ gatvā ārocensuḥ || atha khalu tomaro lecchaviḥ dūtānāṁ vacanaṁ pratiśrutvā yena rājā śreṇiko bimbisāro ten’ upasaṁkramitvā rājānaṁ śreṇiyaṁ bimbisāram etad uvāca || kariṣyanti mahārāja vaiśālakā lecchavayo bhagavataḥ pratyudgamanaṁ || sādhu bhagavantam anujānāhi vaiśāliṁ gamanāya anukampām upādāya || bhagavāṁ dāni rājñā śreṇiyena bimbisāreṇa anujñāto vaiśāliṁ gamanāya amātyā ca āṇattā yāva ca rājagṛhaṁ yāva ca gaṁgāyās tīrthaṁ mārgaṁ pratijāgṛtha aṣṭapadasamam aviṣamaṁ pāṇitalajātaṁ vitatavitānaṁ citraduṣyaparikṣiptaṁ osaktapaṭṭadāmakalāpaṁ dhūpitadhūpanaṁ siktasaṁmṛṣṭaṁ muktapuṣpāvakīrṇaṁ | nāvāsaṁkramaṁ bandhāpetha yena bhagavāṁ saśrāvakasaṁgho gaṁgāyāṁ tariṣyati vaiśāliṁ gamanāya | ardhayojanike ca antare maṇḍapasaṁvidhānaṁ kā[rāpetha annapāna]saṁvidhānaṁ kārāpetha śayyāsanasaṁvidhānaṁ ca bhagavataḥ saśrāvakasaṁghasya sarvaṁ sukhopadhānaṁ yathā bhagavāṁ saśrāvakasaṁgho rājagṛhāto sukhaṁ vaiśāliṁ gaccheya bhikṣusaṁghaś ca ||
manasā devānāṁ vacasā pārthivānāṁ |
nacireṇāḍhyānāṁ karmaṇā daridrāṇām iti ||
rājñā ca āṇattaṁ amātyehi ca sarvaṁ pratijāgṛtaṁ yathā āṇattaṁ ||
bhagavāṁ saṁprasthito sārdhaṁ bhikṣusaṁghena || rājā śreṇiyo bimbisāro sayugyabalavāhano sadevīkumārāmātyaparijano rājārhehi paṁcahi cchatraśatehi dhāryamāṇehi osaktapaṭṭadāmakalāpehi sadhvajapatākehi mahatā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhīye mahatāye vibhūṣāye bhagavantaṁ vaiśāliṁ gacchantaṁ samanuyāti ardhayojanikenāntarāvāsena yāvat svakaṁ viṣayaṁ gaṁgāyāḥ tīraṁ || aśroṣuḥ vaiśālakā lecchavikā edṛśaye vidhīye rājā śreṇiyo bimbisāro bhagavato anuyānaṁ karoti rājagṛhāto vaiśālim āgacchantasyeti || śrutvā ca punaḥ yāva ca vaiśālī yāva ca gaṅgātīrthaṁ vaiśālakānāṁ lecchavīnāṁ vijitam atrāntare mārgaṁ pratijāgraṁsu aṣṭapadasamam aviṣamaṁ pāṇitalajātaṁ siktasaṁmṛṣṭaṁ muktapuṣpāvakīrṇaṁ vitatavitānaṁ citraduṣyaparikṣiptaṁ osaktapaṭṭadāmakalāpaṁ dhūpitadhūpanaṁ || deśadeśehi ca naṭanartanaṛllamallapāṇisvaryā sthāpayensu | ardhayojanikena ca antareṇa maṇḍapasaṁvidhānaṁ ca kārayensu śayyāsanasaṁvidhānaṁ ca pānīyasaṁvidhānaṁ ca bhaktasaṁvidhānaṁ ca bhagavataḥ saśrāvakasaṁghasya || abhyantaravaiśālīto caturaśīti rathasahasrāṇi yojāpayitvā dvecaturaśīti rathasahasrāṇi yojāpayitvā savaijayantikāni sanandighoṣāṇi sapuṣpamālāni sacchatradhvajapatākāni prabhūtaṁ ca gandhamālyam ādāya svakasvakāni bhadrāṇi yānāny abhiruhitvā mahatā rājānubhāvena mahatā rāja-ṛddhīye mahato janakāyasya hakkārahikkārabherīmṛdaṁgamarupaṇavaśaṁkhasanninādena vaiśalīto nagarāto niryātā bhagavantaṁ pratyudgacchensu yāvad gaṅgātīrthaṁ bhagavataḥ pūjārthaṁ || teṣāṁ pi taṁ evaṁ saṁvidhānarūpaṁ abhūṣi || santy atra lecchavayaḥ nīlāśvā nīlarathā nīlaraśmipratodā nīlayaṣṭī nīlavastrā nīlālaṁkārā nīla-uṣṇīṣā nīlacchatrā nīlakhaḍgamaṇipādukavālavyaṁjanāḥ || tatra idam iti ucyate ||
nīlāśvā nīlarathā nīlā raśmipratoda-m-uṣṇīṣā |
nīlā ca paṁca kakudā nīlā vastrā alaṁkārā ||
santy atra lecchavayaḥ pītāśvāḥ pītarathā pītaraśmipratodayaṣṭī pītavastrāḥ pītālaṁkārā pītoṣṇīṣā pītacchatrā pītakhaḍgamaṇipādukā || tatredam ucyate ||
pītāśvā pītarathā pītā raśmipratoda-m-uṣṇīṣā |
pītā ca paṁca kakudā pītā vastrā alaṁkārā ||
santy atra lecchavayo maṁjiṣṭhāśvā maṁjiṣṭharathā maṁjiṣṭhapratodayaṣṭī maṁjiṣṭhavastrā maṁjiṣṭha-alaṁkārā maṁjiṣṭha-uṣṇīṣā maṁjiṣṭhacchatrāḥ maṁjiṣṭhamaṇipādukavālavyaṁjanāḥ || tatredam ucyate ||
maṁjiṣṭhā aśvarathā mañjiṣṭha raśmipratodayaṣṭī ca |
maṁjiṣṭha paṁca kakudā mamjiṣṭha vastra-alaṁkārāḥ ||
santy atra lecchavayo lohitāśvā lohitarathā lohitapratodayaṣṭī lohitavastrā lohitālaṁkārā lohita-uṣṇīṣā lohitacchatrāḥ lohitakhaḍgamaṇipādukavālavyaṁjanāḥ || tatredam ucyate ||
lohitā aśvā rathā ca lohita raśmipratodayaṣṭī ca |
lohita ca paṁca kakudā lohita vastrā alaṁkārāḥ ||
santy atra lecchavayo śvetāśvā śvetarathā śvetapratodayaṣṭī śvetavastrāḥ śvetālaṁkārāḥ śvetoṣṇīṣāḥ śvetacchatrāḥ śvetakhaḍgāḥ śvetamaṇipādukavālavyaṁjanāḥ || tatredam ucyate ||
śvetāśvā śveta rathā śveta raśmipratodayaṣṭī ca |
śvetā ca paṁca kakudā śvetā vastrā alaṁkārāḥ ||
santy atra lecchavayo haritāśvā haritarathāḥ haritaraśmipratodayaṣṭī ca haritavastrā haritālaṁkārā haritoṣṇīṣā haritacchatrā haritakhaḍgā haritamaṇipādukavālavyaṁjanāḥ || tatredam ucyate ||
haritāśvā harita rathā haritā raśmipratodayaṣṭī ca |
haritā ca paṁca kakudā haritā vastrā alaṁkārāḥ ||
santy atra lecchavayo vyāyuktāśvā vyāyuktarathā vyāyuktaraśmipratodayaṣṭī vyāyuktavastrā vyāyuktālaṁkārā vyāyukta-uṣṇīṣā vyāyuktacchatrā vyāyuktakhaḍgā vyāyuktamaṇipādukavālavyaṁjanāḥ || tatredam ucyate ||
vyāyuktā aśvarathā vyāyukta raśmipratodayaṣṭī ca |
vyāyukta paṁca kakudā vyāyukta vastra-alaṁkārāḥ ||
santy atra lecchavayo suvarṇacchatrehi kuṁjarehi nānālaṁkārabhūṣitehi || santy atra lecchavayo suvarṇaśivikāhi sarvaratanabhuṣitāhi || santy atra lecchavayo suvarṇamayehi rathehi savaijayantehi sanandighoṣehi sakhurapravāśīhi ucchrītacchatradhvajapatākehi || evaṁrūpeṇa anubhāvena evaṁrūpāye vidhiye evaṁrūpeṇa samudayena evaṁrūpāye rāja-ṛddhīye evaṁrūpāye samṛddhīye evaṁrūpāye saṁvṛttāye edṛśāye vibhūṣāye vaiśālakā lecchavayo dvecaturaśītihi yānasahasrehi gośṛṅgī ca āmrapālikā ca tad yathā so pi mahājanakāyo bhagavantaṁ pratyudgatā yāvad gaṅgāyā tīrthaṁ ||
bhagavāṁ gaṁgāye pārime kūle rājño śreṇiyasya bimbisārasya māgadhakānāṁ brāhmaṇakānāṁ dharmayā kathayā saṁdarśayitvā samuttejayitvā saṁpraharṣayitvā māgadhakānāṁ brāhmaṇakānāṁ catūraśīti sahasrāṇi dharmābhisamaye pratiṣṭhāpetvā yena vaiśālakā lecchavayo tena viloketvā bhikṣūṇāṁ āmantreti || bhikṣavo na dṛṣṭapūrvā devā trāyastriṁśāḥ sudarśanāto nagarāto udyānabhūmim abhiniṣkramantā || te etarahi vaiśālakā lecchavayo paśyatha || tat kasya hetoḥ || tādṛśāye ca bhikṣavo ṛddhiye devā trāyastriṁśā sudarśanāto nagarāto udyānabhūmim abhiniṣkramanti ||
sphītāni rājyāni praśāmyamānā
samyak* rājyāni karonti jñātayo |
tathā ime lecchavimadhye santo
devehi śāstā upamām akāsi ||trāyastriṁśā ye hi na dṛṣṭapūrvā
udyānabhūmiṁ abhiniṣkramantā |
etādṛśī samiti abhūṣi teṣāṁ
yathā iyaṁ samṛddhi lecchavīnāṁ ||suvarṇacchatrehi ca kuṁjarehi
śivikāhi sauvarṇamayīhi cānye |
rathehi sauvarṇamayehi cānye
pratyudgamaṁ lecchavino karonti ||sarve sametvā saha jñātibandhavo
daharā ca madhyā ca mahallakā ca |
alaṁkṛtā laktakaraktavastrā
pratyudgatā te ca vicitracārī ||
tahiṁ dāni gaṁgāyāṁ rājño śreṇiyasya bimbisārasya nāvāsaṁkramaṁ abhyantaravaiśālakānāṁ nāvāsaṁkramaṁ bāhiravaiśālakānāṁ nāvāsaṁkramaṁ gāṁgeyehi nāgehi kambalāśvatarehi nāvāsaṁkramo kṛto || bhagavān asmadīyena uttariṣyatīti ||
śukena gośṛṁgīye vacanena saśrāvakasaṁgho śuvetanāya bhaktena upanimantrito tasya ca bhagavatā tūṣṇībhāvenādhivāsitaṁ || tena śukena bhagavatas tūṣṇībhāvenādhivāsanā buddhābubhāvena vijñātā || so bhagavataḥ pādā śirasā vanditvā bhagavantaṁ bhikṣusaṁghaṁ ca pradakṣiṇīkṛtvā pratyāgato || yena gośṛṁgī bhagavatī tenopasaṁkramitvā āha || nimantrito so bhagavāṁ tathāgato ’rhaṁ samyaksaṁbuddho saśrāvakasaṁgho śuvetanāye bhaktena tvad vacanena adhivāsitaṁ tena bhagavatā tūṣṇībhāvena ||
bhagavāṁ nāvāsaṁkrame ārūḍho || rājā śreṇiyo bimbisāro svake nāvāsaṁkrame bhagavantaṁ paśyati || abhyantaravaiśālakā ca svake nāvāsaṁkrame bhagavantaṁ paśyanti saśrāvakasaṁghaṁ || bāhiravaiśālakā svake nāvāsaṁkrame bhagavantaṁ paśyanti saśrāvakasaṁghaṁ || kambalāśvatarā pi gāṁgeyamahānāgā svake nāvāsaṁkrame bhagavantaṁ paśyanti saśrāvakasaṁghaṁ ||
Saddharmatā 